مقالات


شيب بندي وشيب دادن
از مسائل جزئيات واجرايي دقيق بوده که بايستي درست انجام شود . شيب بندي بيشتر جهت حرکت و هدايت آب آن هم به طوري که با کششي کافي بوده باشد براي فضاهاي خارجي به مانند محوطه سازي ، پياده رو سازي ، حياط سازي و شيب بندي هاي کوچک به مانند شيب بندي پشت بام، سرويسهاي آبريز چون حمام ، توالت و درمواردي دستشويي و آشپزخانه ازويژگي خاصي برخوردارمي باشد .لازم به تذکر است که اين اصول در آبريزهاي بزرگ به مانند توالت هاي عمومي ، رختشور خانه هاي شهرداري ، مجاري آب و مجاري فاضلابها نيز از اهميت خاصي بهره مند مي باشد که هرکدام داراي اجزايي خاص بوده و اما در مجموع به اصول هدايت و نوع شيب بندي و شيب دادن بايستي توجه شود ، که ذيلاً به نکات آن توجه مي کنيم :

تئوري شيب : شيب دادن را مي توان کليات شيب سازي دانست و معمولاً در محوطه سازيها به طول حرکت آب به مسيرهايي چون اکو و يا آبگيرها ، قنوات کهنه و کاريزهاي خشک شده و بالاخره جوي هاي بزرگ و کوچک که باعث انتقال آب و فاضلاب از نقاطي به نقاط ديگر مي باشد توجه شود .
 
درصد شيب : نحوه حرکت آب بايستي طوري باشد که از مبدأ تا مقصد حرکت وکشش آب و يا فضولات بدون مانع و هر چه سريعتر انجام شود که اين درصد شيب جهت هدايت وکشش آب کمتر و براي حرکت فضولات بيشتر در نظر مي باشد . در هر حال استاندارد شيب براي فضولات حدود 5 درصد و جهت هدايت آبهاي هرز و مشابه 1 الي 3 درصد مي باشد که اگر اين موارد رعايت شود اشکال فني تراکم وگرفتگي در مسير پيش نخواهد آمد .
 
شيب سازي : به طوري که از معني لغت مشخص است ساختن شيب براي محوطه و مکانهاي مختلف در پيش بوده و شيب سازي به طرق مختلف ممکن مي باشد .

تسطيح خاک :
هموار نمودن سطوح جهت زمين هايي که خود داراي شيب ملايم مي باشند و آماده سازي مراحل بعدي بر روي سطح بدست آمده جهت زير سازي ، روسازي ، آسفالت در يک ويا دو لايه .
 
بلوک گذاري : معمولاً در تقسيم خيابان کشي و پياده رو سازي به هر صورت چه در مکانهاي عمومي وچه در فضاهاي باز خصوصي مورد استفاده مي باشد که ابتدا زيرسازي بلوک در ارتفاع معلوم و وسيله دستگاه ترازياب (دوربين) و يا شيلنگ تراز و يا شمشه ترازانجام شده و شيب لازم در سطحي هموار ساخته مي شود و با استفاده از ملاط ماسه سيمان آن هم با عيار کافي بلوک ها در راستاي ريسمان کشيده شده نصب مي گردد و سپس دو طرف بلوک هاي نصب شده با شفته ريزي بتوني مهار مي شود و مسير آماده شده مراحلي چون زيرسازي و رو سازي و در خاتمه آسفالت ريزي و يا موزائيک فرش مي شود . بايد توجه داشت که اگر محوطه از موزائيک پوشش مي گرددعاجهاي موزائيک در جهت حرکت آب مانعي بوجود نياورد تا کشش آب هر چه سريعتر و راحت تر انجام شود .
 
دادن شيب :چنانچه محوطه فاقد شيب لازم باشد عمل شيب بندي را با بالا آوردن مقدار درصد کافي از مبدأ ، آن هم با مصالح گوناگون چون خاکريزي نخاله ريزي ، بتون ريزي و يا موارد ديگر با حجم لازم که به طور اختصار گفته مي شود انجام مي دهيم .
 
خاکريزي : معمولاً ارتفاع خاکريزي تا 25 سانتيمتر و آن هم با اضافه کردن آب به صورت پاشيدن خاک را دو نم ساخته و پهن مي کنيم ،سپس عمل غلتک زني را آنقدر ادامه داده تا اين که خاک کاملاً فشرده شود و مقدار تراکم خاک از مقدار صد درصد نيز کمتر شود ، يعني اگر اين مقداربه 95 درصد برسد کار بسيار جالب بوده و حفره هاي هوا درخاک از بين رفته وخاک دستي ريخته شده از خاک بکر زيرين فشرده تر مي شود که مسلماً داراي مقاومتي بيشتر خواهد بود .بديهي است اگر ارتفاع خاک ريزي بيش از25 سانتيمتر باشد سطح خاک لايه اوليه راغلتک آجدار زده تا پيوند بين دو لايه روئين و زيرين به وجود آيد و سپس عمل خاک ريزي را به طوري که شرح داده شد ادامه مي دهيم .
 
قابل توجه : چنانچه خاک از نوع نامرغوب باشد با اضافه کردن گرد آهک و درشت دانه چون سنگريزه و ماسه و مخلوط کردن آنها ،خاک را به صورت گراول (درشت دانه و ريز دانه) در آورده و عمل خاک ريزي را دنبال مي کنيم . مسلماً عمل گراول ساختن خاک در تمامي لايه ها باعث مقاومت هر چه بيشتر خاک مي شود خصوصاً در لايه انتهايي با بيشتر کردن نوع دانه هاي شني اتصال سازي آسفالت را بالايه هاي زيرين (خاک) بهتر مي سازيم .
 
نخاله ريزي : زماني که شيب بندي براي حياط سازي و پشت بام سازي باشد از مصالحي چون خرده آجرهاي معمولي و خرده بلوک هاي سيماني و يا سفالين مي توان حجم شيب بندي را به وجود آورده و حفره هاي سطوح بدست آمده را با خرده هاي موجود تسطيح نمود وزير سازي را جهت اندود ماسه سيمان و بر روي آن موزائيک فرش و يا قير اندود و آسفالت را مهيا ساخت .بايد توجه داشت به علت اين که در محوطه سازي حياط ، مستقيماً زيرسازي در خطر يخ زدن کف مي باشد، چنانچه از اضافه کردن ماسه سيمان به مخلوط نخاله استفاده گردد زيرسازي به مراتب بهتر بوده و خطر بلند شدن کف سازي پيش نخواهد آمد .
 
 بتون پوکه :اين مصالح از نوع بسيار معمول و متداول بوده که علاوه بر مقاومت ، داراي هزينه کمتر نسبت به انواع ديگر مي باشد.مواد ترکيبي اين بتون تشکيل مي شود از سر کف کارخانه آهن گدازي که پس از سرد شدن سر کف از مواد زائد کارخانه به صورت حجمي باد کرده و داراي حفره هاي فراوان بوده که در نتيجه حجمي با وزن بسيار کم نسبت به سنگ معمولي دارا مي باشد . مصالح را خرد کرده، و داراي حفره هاي فراوان بوده که در نتيجه حجمي با وزن بسيار کم نسبت به سنگ معمولي دارا مي باشد . مصالح را خرد کرده به صورت درشت دانه و با رعايت ريز دانه و با اضافه کردن سيمان و آب در شيب سازي مورد استفاده مي باشد . لازم به ياد آوري ميباشد.که از سنگ هاي متخلخل سنگ پايي و يا پوکه سوخته زغال سنگ و کف جوشهاي کارخانه هاي آجر پزي نيز به عنوان مصالح ودانه هاي ترکيبي براي بتون پوکه استفاده مي گردد .

 
بتون آلوميناتي : چنانچه در بتون گرد آلومينيم اضافه شود و زمان خودگيري بتون در اثر فعل و انفعالات شيميايي حبابهايي خارج مي گردد که نشان دهنده و به وجود آورنده ازدياد حجم بتون مي باشد.اين حالت بتون را به صورت سنگ پا با حفره اي در آورده که وزن مخصو ص بتون غير مسلح را از 2200 کيلو تا 800 و يا 900 کيلوگرم در متر مکعب کاهش مي دهد و در شيب بند يها قسمت هاي داخلي خصوصاًپشت بام مورد استفاده فراوان مي باشد .
 
شيب سازي : به طوري که مشخص است ارتفاع شيب بندي با طول شيب متناسب بوده ، يعني اگر طول شيب تا محل سوراخ ناوداني در پشت بام طويل باشد مقدار باريکه براي شيب بندي از مبدأ تا سوراخ ناوداني ريخته مي شود به مراتب بيشتر و مرتفع تر از قسمتهاي شيب با طول کمتر خواهد بود. يعني ارتفاع شيب به نسبت طويلي ويا کوتاهي طول شيب بستگي کامل دارد. معمولاً ختم شيب در نقطه سوراخ و ناوداني صفر و در شروع با طول درصد که در طولهاي بلند تا 3 درصد مي باشد تعيين مي گردد و هر چه طول شيب کمتر باشد به همان نسبت درصد آن کم مي گردد. مثلاً براي طولهايي تا 5 متر3 درصد و طول بين (5/2 تا 3) متر 2 درصد طولهايي تا 2 متر 5/1 درصد درنظر گرفته مي شود.چنانچه طول ذکرشده بيشتر از5مترباشد سوراخ ديگري براي ناوداني پيش بيني مي شود. چرا که در موقع بارندگيهاي شديد وجود سوراخ ناوداني معدود داراي عدم کشش آب و در نتيجه خساراتي خواهد بود.
 
اجراي شيب بندي :حرکت شيب به طرف سوراخ ناوداني مي باشد و محل سوراخ به دو صورت تعبيه مي گردد .


1.سوراخ ناوداني در وسط پشت بام : در اين حالت به اين ترتيب عمل مي شود ، طول شيب نقاط محاسبه مي شود :

1.1وسيله کرم گذاري ارتفاع چهار گوشه پشت بام تعيين مي گردد .

1.2ريسمان کشي کشيده در بين کرم ها عمل شمشه گيري انجام مي شود .

1.3محل سوراخ ناوداني ، کرمي مسطح و نازک گرفته مي شود .

1.4وسيله ريسمان کشي بين کرمهاي کناري و مياني يعني (سوراخ ناوداني) شمشه گيري جهت قسمت هاي شيب انجام مي گردد .

1.5متن هاي بدست آمده بين شمشه ها که لچکي گفته مي شود با مصالح مورد نظر پر مي شود و با شمشه کش کردن سطح بين دو شمشه حاصله سطح شيب بدست مي آيد .

1.6با تکرار موارد ذکر شده در قسمت هاي ديگر ، سطح شيب بندي پشت بام بدست مي آيد که آماده مراحل بعدي خواهد بود .



2.چنانچه ناوداني در گوشه ها و يا در قسمت هاي مياني و کناري باشد نوع شيب از وسط پشت بام به طرف خارج خواهد بود که تمامي موارد محاسبه شيب ، کرم گيري ، شمشه گيري و پر کردن متنها به همان ترتيب که گفته شد انجام مي گردد .
 
شيب بندي سرويس :شيب در سرويس خصوصاً حمام به طرف کف شو مي باشد و معمولاً محل کفشو در وسط حمام پيش بيني مي گردد،چنانچه ابعاد فضا کم باشد با کم و يا زياد کردن ملاط پشت موزائيک و يا کاشي مورد نظر به دست مي آيد و اگر ابعاد فضا بزرگ باشد،دقيقاً عمل شيب بندي وسيله کرم گيري و شمشه گيري به طرف کفشو انجام شده و با متن سازي بين شمشه ها کف ، آماده موزائيک فرش ويا نصب سراميک مي گردد .
بديهي است چنانچه محل مورد نظر توالت داشته باشد کاسه توالت در محل خود و پايين تر از اطراف نصب شده بطوري که پس از فرش کف ، آب به راحتي و سريع سرازير کاسه توالت گردد .
 
شيب بندي چهار طرفه: ديواره اي يک نيمه به اندازه تقريبي (5/2 × 5/2) متر به ارتفاع دو رج چيده مي شود . وسط و مرکز اين کار را کرمي به ارتفاع 2 سانتيمتر گذارده . از اين کرم به گوشه هاي ريسمان کشيده که شيب مورد نظر بدست مي آيد .
راستاي ريسمان شيبدار شمشه گذارده مي شود و با خاک دو نم سطح شمشه شيبدار گرفته مي شود . شمشه آهني و يا چوبي از راستاي شمشه گرفته شده خارج مي گردد. متن شمشه ها با خاک دونم پرميشود و سطح پر شده بوسيله شمشه آهني و يا چوبي شمشه کش ميگردد و شيب چهار طرفه به وجود مي آيد .
 
پلان شيب بندي Roof Plan :
ديد افقي بام را که در آن ديوارهاي خارجي بنا (با احتساب قرنيز) و خط مسير شيب بام به طرف ناودانها و خرپشته ، همچنين فضاهايي که به عنوان نور گير از قسمت هاي مختلف بام بيرون آمده ، مشخص مي شوند را پلان شيب بندي مي نامند .
اين پلان وضع پشت بام را مشخص مي کند. جهت حرکت سريع آب حاصل از باران ، برف يا شستشوي به طرف آب رو ، براي هر 50 تا 70 متر مربع سقف يک ناودان درنظر مي گيريم .اگر مقداربارندگي منطقه کم باشد اين متراژ به 140مترمربع و در صورتي که منطقه مرطوب و ميزان بارندگي سالانه زياد باشد تا 70 متر مربع کاهش مي يابد .
 
شيب بندي به دو حالت انجام مي گردد :
 
الف : شيب بندي در جهت قسمت هاي مياني پشت بام 
  1. در اين حالت اجراي لوله هاي آب باران پشت بام از ميان ستونهاي آجري که در قسمت هاي مياني ساختمان ساخته شده انجام ميگردد.مسلماً محاسبه و طرح مجاري آب يا مسئله کشش سريع در مسير پيش بيني شده مورد توجه بوده که در طراحي نقشه بدان دقت مي شود ومعمولاً بايستي انتخاب ناوداني طوري باشد که پس از مرحله عمودي از کمترين لوله گذاري افقي تا چاه فاضلاب هدايت وجريان آب بدون اشکال مسير لازم را حرکت نمايد .

  2. چنانچه وضع طراحي ساختمان طوري باشد که ستون هاي مياني ولغازهايي وجود نداشته باشد حرکت آب باران پشت بام به طرف سرويس و آبريزها قابل توجه مي باشد . در اين حالت از جدار لوله هاي فاضلاب آبريزها لوله اي جداگانه جهت آب باران به طرف پشت بام به بالا برده مي شود. بايد توجه داشت که هرگزلوله آب باران به لوله هاي فاضلاب وصل نشود زيرا گازهاي حاصل از چاه فاضلاببه راحتي از لوله مذکور به سطح پشت بام مي رسد .
 
ب: شيب بندي در جهت کناره و يا گوشه هاي پشت بام 

چنانچه وضع و موقعيت ساختمان در وسط محوطه باشد مي توان لوله آب باران را به آن جهت و در محل مشخص تعبيه نمود که مسلماًاجراي شيب بندي از وسط پشت بام به طرف کناره ها و يا گوشه ها و به طرف سوراخ ناوداني خواهد بود . بايد توجه داشت که شيب بندي در ساختمان هايي که در موقعيت کنار کوچه و يا خيابان مي باشد هدايت آب باران به خارج از ساختمان و محوطه غير اصولي خواهد بود .
 

کانال هاي تأ سيساتي
 
در ساختمان هاي وسيع که داراي زير بناي زيادي مي باشد مکانهايي به عنوان کانالهاي عمودي تأسيساتي ساخته مي شود که ازاين مسيرکليه لوله هاي برق رساني ، کابل هاي برق و آنتن ، لوله هاي آب سرد و گرم رفت و برگشت ، لوله هاي فاضلاب و هواکش و خلاصه لوله هاي آب باران و در مواردي کانال هاي کولر نيز با ظرفيت و گنجايش کافي پيش بيني و ساخته مي شود که مسير آنها در نقشه هاي ساختماني و تأسيساتي مشخص مي باشد. اين کانال ها تا پشت بام جهت استفاده لوله هاي آب باران ، هواکشها و کانال هاي کولر که کولر آن ها در پشت بام نصب مي باشد ادامه مي يابد . بايد توجه داشت که در مناطق سردسير براي جلوگيري از يخ زدن آبروها شيب بندي سقف به طريقي پيش بيني مي شود که آبروها در قسمت آفتاب گير بام قرار گيرند .
 
درصد شيب
 
به تناسب آن که از روي سقف استفاده هاي متفرقه مي شود و بر روي آن راه بروند ، حداقل 1% و حداکثر 3% شيب کافي است . اين درصد در پلان هاي شيب بندي با فلش که جهت حرکت و هدايت آب را نشان مي دهد ومقدار شيب تعيين شده درکنار خط شيب مشخص مي گردد . با روش کدگذاري نيز مقدار شيب تعيين شده در گوشه هاي مختلف بام نوشته مي شود .
 
بتون سبک براي شيب بندي

بتون سبک بتوني است که دانه بندي آن از مصالح سبک مانند پوکه و يا سنگهايي با خلل و فرج استفاده شده باشد . در بام آن را براي شيب بندي و هدايت آب باران به طرف ناودان استفاده مي نمايند . اين شيب بايد در حدود 5/1 تا 2 درصد باشد و آن را بدين طريق انجام مينمايند که ابتدا محل ناودان را تعيين نموده ( محل ناودان بعدأ توضيح داده خواهد شد ) و فاصله آن را تا دور ترين نقطه بام اندازه گرفته و ارتفاع دورترين نقطه را با توجه به شيب لازم تعيين مي نمايند و آن ارتفاع را به وسيله چند رگ آجر ايجاد کرده و ازآنجا ريسماني تا محل ناودان که ارتفاع آن صفر است مي کشند در نتيجه اين ريسمان شيب بام را تعيين مي نمايد . بعد زير آن را بوسيله ملاط ماسه و سيمان و تکه هايآجر به عرض حدود 10 سانتي متر پر مي نمايند .

بعد از نقاط ديگر نيزبه همين طريق و با همان شيب ريسمان کشي نموده و زير آن را پر مي نمايند بوسيله اين کار که به آن اصطلاحاً کرم بندي مي گويند کليه قسمت هاي بام به طرف ناودان شيب بندي مي شود آنگاه بين اين کرم ها را با بتن سبک پر ميکنند هر قدر اجراي اين قسمت از لحاظ شيب بندي دقيق تر باشد هدايت آب به طرف ناودان راحت تر بوده و اجراء قسمت هاي بعدي آسانتر و بهتر انجام مي شود و در نتيجه عمر ايزولاسيون بام بيشتر خواهد بود .
 
ناودان

همانطوري که مي دانيم کليه آب بام بوسيله شيب هاي احداثي به محل ناودان راهنمايي شده از آنجا به چاه و يا خارج مي ريزد بدين لحاظ اطراف ناودان بيشتر ازکليه نواحي ديگر بام محل عبورآب بوده و خطر نفوذ آب از آنجا بيشتر است. به همين دليل براي اجراي آن قسمت از بام ، ديتيل مخصوصي را اجراء مي نمايند .
 

بهترين محل ناودان

بهترين محل براي ناودان درست در وسط بام مي باشد .(محل برخورد اقطار) زيرا فاصله آن نقطه از تمام نقاط ديگر تقريباً به يک اندازه بوده و در نتيجه با توجه به 2 درصد شيب مورد نياز بار کلي سقف در همه جا به طور يکسان پخش مي شود ولي اگر ناودان درست در وسط ساختمان نباشد در نتيجه به يک نقطه از بام دورتر بوده و به همان نسبت بار آن نقطه بيشتر خواهد بود . ولي انتخاب محل ناودان درست در وسط بام به علت وجود اتاق ها و سالن ها و اينکه نمي توان از وسط اتاق ها لوله فاضلاب گذرانيده تقريباً هيچ وقت مقدور نيست .
با توضيحات فوق روشن است که بايد براي محل ناودان جايي را انتخاب نمود که نزديک ترين فاصله ممکن را به تمام نقاط داشته باشد تا بدينوسيله بار بام حداقل شود ضمناً عبور لوله ناودان در طبقات مزاحمتي براي اتاق ها و سالن ها و کمد ها ايجاد ننمايد .
 
تعداد ناودان

تعداد ناودان بستگي به بزرگي و کوچکي بام دارد هرقدر سطح بام وسيعتر باشد براي تخليه آب باران به ناودان بيشتري نياز داريم به طور کلي تعداد ناودان بايد به اندازه اي باشد که آب باران را هر چه سريعتر جمع آوري نموده و به خارج از بام هدايت نمايد. براي هرصد متر مربع حداقل يک ناودان لازم مي باشد .
 
کف خواب

کف خواب قطعه اي است فلزي که جنس آن معمولاً از آهن ورق گالوانيزه مي باشد و در ساختمان هاي مهم جنس آن را از مس انتخاب مي نمايند . فرم کف خواب کاملاً بستگي به محل مصرف آن دارد . در هر حال به وسيله کف خواب آب باران به ناودان راهنمايي ميشود در نتيجه دنباله آن بايد تا توي ناودان ادامه پيدا کند . در موقع عايق کاري بايد دقت نمود کليه قسمتهاي کف خواب به عايق آغشته شود .