مقالات

شناخت گچ

گچ یکی از قدیمی ترین مصالح است که از  9000سال قبل تا به حال کاربرد بسیار موثر و مفیدی را در صنعت ساختمان سازی دارد به طوری که محققان آثار گچی با این قدمت طولانی را در آناتومی و سوریه کشف کرده اند .همچنین مصری ها  5000سال قبل سنگ گچ را در هوای آزاد در درون آتش می سوزاندند و سپس آنرا می کوبیدند و تبدیل به پودر می کردند و در نهایت این پودر را با آب تر کیب می نمودند و دیواره های کاخ ها و معابد خود را با گچ می پوشاندند علاوه بر این یونانی ها از گچ به صورت خاص (گچ سلنیوم که شفاف می باشد ) به عنوان پنجره معابدشان استفاده می کردند. بشر در طی قرن ها در نقاط مختلف جهان در خصوص پخت گچ مهارت هایی را کسب کرده بود. در سال های 1700 میلادی پاریس مرکز گچ بود (گچ پاریس ) چرا که تمامی دیوارهای خانه های چوبی برای جلوگیری از آتش سوزی با گچ پوشیده می شد،پادشاه فرانسه این قانون را بعد از اینکه لندن بزرگ در سال 1666 در اثر آتش سوزی از بین رفت ،اجباری نمود .

دانش ما در زمینه استفاده از گچ به قبل از قرن نوزدهم محدود می باشد. با این وجود تحقیقات نشان می دهد که در قرن شانزدهم گچ همراه آهک در کف ها دیوارها و سقف مورد نظر استفاده قرار می گرفته است اما ثابت گردیده است که گچ بری تزئینی که قبلاً یکی از موارد استفاده از گچ در نظر گرفته می شده و در این دوران دارای سوابق بسیار مختصری می باشد .

در ایران نیز گچ رابطه نزدیکی با صنعت ساختمان سازی داشته و از قدیم یکی از مصالح ساختمانی سنتی ایران بوده است .گچ در بیشتر ساختمان های باستانی که تاکنون باقی مانده اند به صورت آثار گچ بری زیبا دیده می شود.آثار گچ بری را در دوره های مختلف تاریخ ایران می توان مشاهده کرد.برای نمونه این آثار زیبا را می توان در ابنیه های به جا مانده از زمان اشکانیان و یا در دوره سلجوقی در مسجد علویان واقع در همدان – در دوره ایلخانی به بقعه بایزید بسطامی در بسطام در دوره تیموری به بقعه شیخ احمد جامی در تربت جام –در دوره صفویه به کاخ عالی قاپودر اصفهان – در دوره زندیه به عمارت کلاه فرنگی در شیراز و در دوره قاجار به کاخ گلستان در تهران می توان اشاره نمود .

سنگ گچ از گروه مصالح ساختمانی کلسیم دار است که به فور در طبیعت یافت می شود و تقریباً در تمام نقاط روی زمین وجود دارد و از لحاظ فراوانی در طبیعت در ردیف پنجم می باشد. در ایران هم تقریباً در تمام نقاط کشور مخصوصاً در کویر مرکزی و اطراف تهران جاجرود ،آذربایجان یافت می شود . سنگ گچ با فرمول 2H2o و caso4  از سنگ های ته نشستی است و به علت میل ترکیبی شدیدی که دارد به طور خالص یافت نمی شود. سنگ گچ بیشتر به دو صورت ترکیب با کربن،اکسید های آهن و خاک رس می باشد، یا به صورت سولفات کلسیم بدون آب می باشد که به آن  انیدریت می گویند. سنگ گچ خالص بی رنگ است و سنگ گچ ترکبیب شده با کربن خاکستری و سنگ  گچ ترکیب  شده با اکسیدهای آهن به رنگ زرد روشن و یا کبود و یا سرخ می باشد که برحسب نوع اکسیدهای آهن این رنگ ها متفاوت است.

خصوصیات گچ

در حالت عادی رنگ گچ ساختمانی سفیدمی باشد و سطح سفید شده با گچ را می توان با رنگ های پلاستیکی یا روغنی رنگ کرد .گچ صدا را پخش نمی کند و ضریب انتقال حرارتی آن نیز کم می باشد و در برابر آتش نسوخته و از گسترش آتش جلوگیری می کند ، زیرا ضمن آتش سوزی آب موجود در گچ از آن جدا شده و در نتیجه در زیر اندود گچی مقداری بخار آب جمع می گردد و وجود این بخار آب باعث می شود که درجه حرارت از 100 درجه تجاوز نکند.گیرش ملات ساختمانی نباید زودتر از  5 الی 8 دقیقه آغاز شود و دیرتر از 20 الی 60 دقیقه پایان یابد. زمان گرفتن گچ سفید کاری نیز نباید زودتر از چهار دقیقه آغاز گردد و دیرتر از   10 دقیقه تمام شود.

کاربردهای گچ

صنعت ساختمان سازی : اندود،سفید کاری ،تمیز کاری ،پرداخت گچ بری ، ملات های گچی :آجر ،گچ و ماسه ،عایق حرارتی و صوتی ،ورقه های پیش ساخته سقف وکف ودیوار ،مجسمه سازی
شایان ذکر است از نظر مقدار مصرف حدود 75 درصد از گچ در صنایع ساختمانی برای روکش دیوارها –گچ بری –تهیه ملات های مختلف و مواردی دیگر استفاده می شود.

صنعت سیمان :افزایش زمان گیرایی (دیرگیر)

فرایند تولید گچ
  1. دپو و آماده سازی سنگ گچ : سنگ گچ را با کراشر یا آسیاب چکشی مواد خام ،تا دانه بندی مناسب آسیاب می نماید . خاک یا دانه های سنگ ریزتر وارد آسیاب نشده مستقیماً به نوار زیر آسیاب منتقل می گردد و از آنجا به همراه خروجی آسیاب به سیلوی مواد خام منتقل می شود . مواد خام خروجی از آسیاب به قسمت پخت هدایت می گردد.
  2. قسمت پخت : مواد خام ورودی به کوره ها منتقل میگردد تا عملیات پخت با 150 درجه حرارت تکمیل و در انتهای کوره مواد پخته شده وارد آسیاب می گردند تا به دانه بندی مورد نظر برسند .
3- آسیاب و دانه بندی : پس از آسیاب مواد پخته شده جهت همسان سازی دانه بندی از سرند انتهای عبور می نمایند. مانده روی سرند به دو آسیاب که به صورت موازی با یکدیگر کار می کنند ، منتقل می گردند. خروجی آسیاب ها مجدداً به سرند مواد پخته هدایت می شود و سیکل بالا دوباره تکرار می گردد. محصول خروجی از سالن پخت به سیلوی ذخیره منتقل و از آنجا به قسمت بسته بندی حمل می گردد.

4- بسته بندی و علامت گذاری: گچ از نوع گچ تمیز کاری  مطابق با استاندارد های موسسه استاندارد و تحقیقات صنعتی ایران:
  1. گچ باید در پاکتهای کاغذی 70- 80 گرمی که دارای حداقل  3 لایه بوده و جنس آن را نوع کرافت یا گلو پاک باشد ،ریخته شود .
  2. وزن هر پاکت پرشده 40یا 50کیلوگرم باشد .
  3. علامت مشخص کارخانه ،نوع گچ وزن خالص و در صورت داشتن پروانه کاربرد استاندارد روی سطح پاکت به صورت خوانا نوشته شود.
انواع کوره های پخت گچ :

الف-کوره های گچ پزی چاهی :

قدیمی ترین نوع کوره های گچ پزی در ایران نوع چاهی است که هم اکنون نیز در بسیاری از شهر ها متداول می باشد.در این نوع کوره ها که مانند تنوره است،سنگ گچ را می پختند و آن را حرارت می دهند تا سنگ گچ پخته شود.محصول این کوره ها مرغوب نمی باشد .

ب- کوره های تاوه ای :

این نوع کوره ها که دارای محصول یکنواخت است از یک سینی بزرگ که سنگ  آسیاب شده در آن  می ریزند ، تشکیل شده است.


انواع گچ

گچ بتا (استاکو): از پخت گچ در دمای پائین با ازدست دادن قسمتی از آب تبلور بوجود می آید .

گچ تمیز کاری : از پخت سنگ گچ در دماهای مختلف تولید می شود .

گچ پرداخت :گچی است که برای روکش نمودن نمایی سطوح و سایر کارهای بنائی استفاده می شود .

گچ زیر کاری : برای گچ کاری یا گچ و خاک سطوح و سایر کارهای بنایی استفاده می شود .

گچ مرمر: گچ بدون آب مولکولی است که با محلول زاج مخلوط شده و مجدداً پخته می شود.

گچ استریش : گچ بدون آبی است که در دمای بالا حاصل شده که فعال کننده آن آهک  است .

گچ انیدریت : به گچ بدون آب مولکولی اطلاق می شود .

گچ صنعتی : به طور کلی گچی است  با ساختمان مولکولی نیم هیدرات با خواص فیزیکی مشخص که در پزشکی و قالب سازی و صنایع دیگر مورد استفاده قرار می گیرد و بر حسب پخت معمولاً مقداری گچ خام به صورت(Caso4,2H2O) نیز همراه دارد .


شرایط نگهداری گچ :

اگر گچ به صورت فله ای در کارگاه موجود باشد باید بلافاصله مصرف گردد.گچ میل ترکیبی بالایی با آب دارد و حتی رطوبت هوا را جذب می نماید و پس از مدتی فاسد می گرددیعنی در موقع مخلوط کردن آن با آب ازیاد حجم پیدا نکرده و سخت نمی شود . ولی گچ پاکتی را اگر به طریقه صحیح انبار کنند به طوری که از رطوبت دور باشد می توان حتی گچ را برای مدت یکسال هم انبار و سپس آن را مصرف کرد. برای انبار کردن گچ باید آن را روی تخته هایی که حداقل از زمین 10 سانتی متر فاصله دارد ،بگذارند و فاصله پاکت های گچ از دیوار های انبار باید حداقل حدود 20 سانتیمتر باشد و بیش از 10پاکت گچ را روی هم نچینند.